आरंभ-स्वर ११ : मुझे अपनी शरण में ले लो राम (Melodius Devotional Song by Rafi sahab)

Namaskar. Thanks for being here. English version follows Marathi version below.

लहानपणी आपल्यापैकी बहुतेक सर्वांनी "वाल्या कोळ्याचा वाल्मिकी कसा झाला" ही गोष्ट आपल्या आजी-आजोबांकडून ऐकली असेल. असाच एक चमत्कार १६व्या शतकात उत्तर प्रदेशात घडला जेंव्हा रामबोला दुबे उर्फ तुलसीदास यांचे परिवर्तन संत गोस्वामी तुलसीदास मध्ये झाले, फरक इतकाच की रामबोला दुबे हा साधा संसारी गृहस्थ होता!

आज सादर करत असलेले गीत हे संत तुलसीदास यांच्या चरित्रावर आधारित १९५४ साली आलेल्या "तुलसीदास" या चित्रपटातील आहे. गीताची पार्श्वभूमी थोडक्यात अशी:

लहान वयातच अनाथ झालेला रामभक्त रामबोला (महिपाल) बाबा नरहरीदास यांच्या आश्रमात राहून शिक्षण घेऊ लागतो. नरहरीदास त्याचे नामकरण "तुलसीदास" असे करतात. शिक्षण घेता घेता तुलसीदास आश्रमात येणाऱ्या भक्तांना रामकथा ऐकवायला लागतात. तसेच अवधी भाषेत कविताही करायला सुरुवात करतात. आश्रमात येणारे दीनबंधू पाठक हे आपल्या मुलीचे - रत्नावलीचे (श्यामा) - लग्न तुलसीशी लावावे असा प्रस्ताव नरहरीदास यांच्यासमोर मांडतात. परंतु "तुलसीच्या हातून मोठे कल्याणकारी कार्य व्हायचे आहे" असे नरहरीदास त्यांना सांगतात. ते ऐकत नाहीत म्हटल्यावर नरहरीदासांचा नाईलाज होतो व अशा रीतीने तुलसीदास व रत्नावली विवाहबद्ध होतात. 

संसारी झालेला तुलसी रत्नावलीच्या सौन्दर्यात डुबून जातो; तिच्याशिवाय एक क्षणही राहू शकत नाही. वडिलांची तब्येत बिघडली आहे हे कळताच तुलसीला न सांगता रत्नावली माहेरी जाते. तुलसी बेचैन होतो आणि वादळ, वारा, पाऊस कशालाही न जुमानता पूर आलेल्या नदीतून पोहून रत्नावलीच्या घरी जातो. ते बघितल्यावर रत्नावली संतापले व तुलसीला म्हणते की एवढी भक्ती त्याने जर श्रीरामाप्रती दाखवली असती तर त्यांचा संसार अधिक सुखाचा झाला असता. हे ऐकल्यावर तुलसीचे डोळे उघडतात व तो तात्काळ रत्नावलीसाठी चिठ्ठी सोडून रामाच्या शोधार्थ निघून जातो. 

रत्नावली जेंव्हा चिठ्ठी वाचते आणि तिला कळते की तुलसी आपल्याला कायमचा सोडून गेलाय तेंव्हा ती "स्वामी" असा टाहो फोडते आणि सुरु होते एक अप्रतिम भजन "मुझे अपनी शरण में ले लो राम".

अरे जगमग जग में

डगमग मेरे पाँव संभालो

गिरने दो तो चरण बढ़ा दो

गिर जाऊँ तो तुम ही उठा लो ||

 

मुझे अपनी शरण में ले लो राम ले लो राम

लोचन मन में जगह न हो तो

जुगल चरण में ले लो राम ले लो राम...||

"तुलसीदास" चित्रपटात एकूण १० गाणी आहेत. त्यातील ८  गाण्यांना मोहम्मद रफी यांचा आवाज आहे तर ५  गाण्यांना अशा भोसले यांचा. मात्र गीतकार आणि संगीतकारांच्या बाबतीत थोडा घोळ आहे. YouTube वर चित्रपटाची जी प्रिंट उपलब्ध आहे त्यानुसार गीतकार म्हणून पं. मधुर आणि इंदीवर यांची नावे आहेत तर संगीतकार म्हणून चंद्रगुप्त यांचे नाव आहे. पण HMV च्या रेकॉर्डवर मात्र गीतकार म्हणून गोपालसिंह (G. S.) नेपाली यांचे नाव आहे तर संगीतकार म्हणून चित्रगुप्त यांचे (९० च्या दशकातील संगीतकार आनंद-मिलिंद यांचे वडील)!

सर्व गाणी अतिशय सुरेल आहेत. हे भजन विशेष आहे. ते चित्रित झाले आहे महिपाल यांच्यावर. महिपाल हे आपल्या सर्वांना त्यांच्या "नवरंग" (१९५९) मधील "आधा है चंद्रमा रात आधी" आणि "तू छुपी है कहाँ" या गाण्यामुळे अधिक परिचित आहेत. "तुलसीदास मध्ये त्यांना व त्यांचा अभिनय बघून कुंदनलाल सैगल यांची आठवण येते. 

गाण्याबद्दल काय लिहू? प्रसंगानुरूप सुरेल संगीत आणि मोहम्मद रफी साहेबांचा देवाप्रती भक्तीने ओतप्रोत भरलेला, आर्जवी आवाज. रफी साहेबांनी गायलेले प्रत्येक भजन ते इतके समरसून गातात की असे वाटते की त्याने देव प्रसन्न झाला नाही तरच नवल! वाहव्वा! संपूर्ण गाण्यात व्हायोलिन, बासरी आणि मृदंग यांचा यथोचित वापर केला आहे. 

शेवटच्या अंतऱ्यात तुलसीदास रामाच्या भेटीसाठी इतका आतुर होतो की तो शेवटी रामाला विनवणी करतो:

राम हे राम

दर दर भटकूँ घर घर अटकूँ

कहाँ कहाँ अपना सर पटकूँ

इस जीवन में मिलो न तुम तो 

मुझे मरण में ले लो राम ले लो राम...||

तुलसीदासांची आतुरता, व्याकुळता रफी साहेब आपल्या भावनापूर्ण स्वरांनी आपल्यापर्यंत दोनशे टक्के पोचवतात. केवळ कमाल आहे. तर ऐकू या हे सुंदर भक्तीगीत.

कसं वाटलं ते नक्की कळवा, तुमच्या नावासहित. धन्यवाद.

During our childhood days, most of us must have heard from our grandparents the story of “how Valya the robber became Valmiki”. A similar miracle took place in 16th-century Uttar Pradesh, when Rambola Dubey, also known as Tulsidas, was transformed into Saint Goswami Tulsidas, the difference being that Rambola was a simple married man.

The song being presented today is from the 1954 film “Tulsidas,” which is based on the life of Saint Tulsidas. The brief background of the song is as follows:

Orphaned at a very young age, the devotee of Lord Rama, Rambola (Mahipal), begins his education while living at the ashram of Baba Narharidas. Narharidas gives him the name “Tulsidas.” As he studies, Tulsidas starts narrating stories of Lord Rama to the devotees who visit the ashram, and begins composing poetry in the Awadhi language. Deenbandhu Pathak, who visits the ashram, proposes that his daughter Ratnavali (Shyama) be married to Tulsidas. However, Narharidas tells him that “great, benevolent work is destined to be done through Tulsidas.” When Pathak does not listen, Narharidas has no choice, and thus Tulsidas and Ratnavali are married.

After entering worldly life, Tulsidas becomes completely immersed in Ratnavali’s beauty; he cannot live even a moment without her. When she learns that her father’s health has deteriorated, Ratnavali goes to her parental home without informing Tulsidas. Tulsidas becomes restless and, braving storm, wind, and rain, swims across a flooded river to reach Ratnavali’s house. On seeing this, Ratnavali becomes angry and tells Tulsidas that if he had shown this much devotion to Lord Rama, their household life would have been far happier. Hearing this, Tulsidas realizes his mistake, and while leaving behind a note for Ratnavali, immediately sets out in search of Lord Rama.

When Ratnavali reads the note and realizes that Tulsidas has left her forever, she cries out “Swami!” and an extraordinary devotional song begins: “Mujhe apni sharan mein le lo Ram.”

O world that dazzles and sways,
steady my trembling feet.
If I fall, extend Your feet toward me;
if I stumble, You Yourself lift me up.

Take me into Your refuge, O Ram, take me, O Ram.
If there is no space in my eyes and mind,
then take me at Your twin feet, O Ram, take me, O Ram…

The film “Tulsidas” contains a total of ten songs. Eight are sung by Mohammed Rafi, and five by Asha Bhosle. However, there is some confusion regarding the lyricists and composers. According to the print of the film available on YouTube, the lyricists are Pandit Madhur and Indeevar, and the music composer is Chandragupta. But on HMV records, the lyricist is listed as Gopal Singh (G.S.) Nepali, and the music composer as Chitragupta (the father of the 1990s composer duo Anand–Milind).

All the songs are extremely melodious, and this bhajan is especially noteworthy. It is picturized on Mahipal. Mahipal is better known to all of us for the songs “Aadha Hai Chandra Maa Raat Aadhi” and “Tu Chhupi Hai Kahan” from Navrang (1959). Watching him and his performance in Tulsidas recalls Kundanlal Saigal.

How do I describe this song? Perfectly situation-appropriate melodious music, and Mohammed Rafi sahab’s humble, devotion-filled voice overflowing with surrender to God. Every Bhajan sung by Rafi sahab is rendered with such complete immersion that it feels as though it would be surprising if God Himself were not pleased! Wonderful! Throughout the song, violin, flute, and mridang are used most appropriately.

In the final stanza, Tulsidas becomes so eager to meet Lord Rama that he ultimately pleads with Him:

Ram, O Ram,
wandering door to door, stumbling from house to house,
where all must I strike my head?
If I do not meet You in this life,
then take me in death, O Ram, take me, O Ram…

The eagerness and anguish of Tulsidas are conveyed to us greatly through Rafi sahab’s deeply emotional voice. Simply outstanding. So let us listen to this beautiful devotional song.

 Please leave a comment with your name at the end of the blog. Thank you.

आरंभ-स्वर १० : प्रीत किये दुख होय (Nirupa Roy as Female Lead!)

 Namaskar. Thanks for being here. English version follows Marathi version below.

काही अभिनेते–अभिनेत्रींची एक ठरलेली प्रतिमा आपल्या मनात इतकी घट्ट बसलेली असते, की त्यांचे नाव ऐकताच तोच प्रकार डोळ्यांसमोर उभा राहतो. उदा. अजित म्हटलं की “मोना डार्लिंग” म्हणणारा खलनायक आठवतो; मेहमूद म्हटलं की विनोदवीराचीच प्रतिमा दिसते. निरूपा रॉय यांच्या बाबतीतही हेच झालं आहे. त्यांचे नाव घेताच चित्रपटातील गरीब, असहाय्य आईचीच प्रतिमा उभी राहते. पण जर मी तुम्हाला सांगितलं की हीच निरूपा रॉय एकेकाळी हिंदी चित्रपटांची नायिका होती, तर तुमचा विश्वास बसणार नाही. पण हे पूर्णपणे खरं आहे. एवढंच काय—आपल्या (म्हणजे मराठी) जयश्री गडकर यांनीही सुरुवातीच्या काळात काही हिंदी चित्रपटांमध्ये नायिकेच्या भूमिका केल्या आहेत!

Photo courtesy
The Hindu

विकिपीडियानुसार निरुपा रॉय (मूळ नाव कोकिळा किशोरचंद्र बलसारा) यांनी हिंदी आणि गुजराथी मिळून एकूण ७० चित्रपटात काम केले आहे. यातील बऱ्याच चित्रपटात त्यांच्या भूमिका या बहीण, जाऊ, भावजय, आई, थोरली सून अशाच आहेत, आणि त्यासुद्धा दुःखी. अपमानित, पीडित अशा! मात्र १९४६ मध्ये चित्रसृष्टीत पदार्पण केल्यापासून सुरुवातीची काही वर्षे त्यांना प्रामुख्याने ऐतिहासिक, पौराणिक आणि काही सामाजिक चित्रपटात नायिकेच्या भूमिका मिळाल्या! असो.

आज सादर करत असलेले "प्रीत किये दुख होय" हे गाणे निरुपा रॉय यांच्यावरच चित्रित झालेले आहे. ते आहे १९५५ सालच्या "गरम कोट" उर्फ The Clerk And The Coat या चित्रपटातील. गिरधारी (बलराज साहनी) पोस्ट ऑफिसमध्ये कारकून असतो. घरी बायको गीता (निरुपा रॉय), दोन मुली आणि एक मुलगा असे कुटुंब असते. आर्थिक परिस्थिती अत्यंत हलाखीची असल्यामुळे, इच्छा असूनही गिरधारी स्वतःसाठी नवीन कोट घेऊ शकत नाही. एकदा कामावरून परतताना त्याच्या खिशातील १०० रुपयांची नोट हरवते आणि त्यानंतर त्याच्या तसेच संपूर्ण कुटुंबाच्या आयुष्यात संकटांची मालिका सुरू होते.

आजचे गाणे खरं तर मुळातून मीरेचे एक प्रसिद्ध भजन आहे. पण चित्रपटासाठी त्यातील फक्त काही ओळी घेऊन मजरुह सुलतानपुरी यांनी प्रसंगाला अनुरूप असे सुंदर गीत तयार केले आहे. 

या गीताला अप्रतिम असं संगीत दिलं आहे पं. अमरनाथ यांनी. पंडितजी स्वतः एक उत्तम शास्त्रीय गायक होते. "गरम कोट" हा त्यांनी संगीत दिलेला पहिला आणि शेवटचा हिंदी चित्रपट. त्यांच्याबद्दल अधिक माहिती http://panditamarnath.in/ या वेबसाईटवर मिळेल. तेथील माहितीनुसार लता मंगेशकर यांना आज सादर करत असलेले गाणे इतके आवडले की त्यांनी आपल्या आवडत्या दहा गाण्यांच्या यादीत त्याचा समावेश केला होता!

मीरेच्या भजनातील मूळ ओळी अशा आहेत:

जो मैं ऐसा जानती रे, प्रीत कियाँ दुख होय।

नगर ढुंढेरौ पीटती रे, प्रीत न करियो कोय।

पन्थ निहारूँ डगर भुवारूँ, ऊभी मारग जोय।

मीरा के प्रभु कब रे मिलोगे, तुम मिलयां सुख होय।

तर मजरुह यांनी लिहिलंय:

प्रीत किए दुख होए

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

प्रीत किए सुख ना मोरी सजनी, जोगिया मीत ना कोई

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

रैन दिवस कल नाहीं परत है, तुम मिलिया बिन मोहे

ऐसी सूरत या जगमाही, फेर ना देखी कोई

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

मीरा के प्रभु कब रे मिलोगे, मिलिया आनंद होय

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

हे गाणे चित्रपटात दोन भागांत येते—पहिल्या भागात गीता कामावर जाणाऱ्या गिरधारीला प्रेमाने निरोप देताना, आणि दुसऱ्या भागात गिरधारीला परत यायला विलंब झाल्यामुळे गीता काळजीने त्याची वाट पाहताना.

पहिल्या भागात लताजी फक्त मुखडा गातात आणि तोही पार्श्वसंगीताशिवाय. त्यामुळे त्यांचा गोड, कोमल आवाज ऐकायला मिळतो. येथे गीता पतीला आनंदाने निरोप देत असल्याने मुखड्याचा भावही प्रेमळ आहे. गिरधारीही खुश होऊन घराबाहेर पडताना तोच मुखडा गुणगुणत निघतो—बहुधा बलराज साहनी यांनी स्वतःच म्हटला असावा.

दुसऱ्या भागात मात्र संपूर्ण गीत आहे. गिरधारी उशिरा येत असल्यामुळे गीतेला जाणवणारी काळजी, वेदना आणि हुरहूर लताजींच्या आवाजातून स्पष्टपणे अनुभूतीस येते. दोन्ही भागांतील मुखड्यांचे गायन भावानुसार वेगळे भासते 

दुसरा भाग सुरू होताच रात्री आठचे ठोके पडतात आणि व्याकुळ झालेली गीता म्हणते, “प्रीत किए दुख होय.” लताजींचा हळवा, काळीज पिळवटून टाकणारा आवाज क्षणात मन व्यापून टाकतो. “प्रीत किए” मधील “किए” आणि “होय” वरील स्वरांचा ठहराव तर अद्वितीय आहे. “जोगिया मीत ना कोई” मधील “जोगिया” चा उच्चार लाजवाब—लताजींच्याच गळ्यातून उतरू शकणारा. “रैन दिवस कल नाहीं परत है” ही ओळ तीनवेळा आली असली तरी प्रत्येकवेळी लहानसा फरक आहे; आणि तो समजला, तर गाण्याची रंगत आणखी खुलते. “कब रे मिलोगे” मधील आर्तता थेट हृदयाला भिडते. 

संपूर्ण गाण्यात वाजणारी सारंगी गाण्याच्या करुणतेत भर घालते. फक्त सारंगी आणि तबल्यावर अशी अप्रतिम रचना बांधणाऱ्या संगीतकाराचे कौतुक करावे तितके थोडे. 

हे गाणे तुम्हालादेखील नक्कीच आवडेल, अशी आशा आहे. धन्यवाद.

Some actors and actresses acquire such a fixed image in our minds that the moment we hear their names, one particular kind of character immediately appears before our eyes. For instance, when we think of Ajit, we recall the villain who says “Mona Darling”; when we think of Mehmood, the image of a comedian comes to mind. The same has happened with Nirupa Roy. Her name instantly brings to mind the image of the poor, helpless mother from Hindi cinema. But if I were to tell you that this very Nirupa Roy was once a leading lady in Hindi films, you might find it hard to believe. Yet it is absolutely true. In fact, even our own (Marathi) Jayshree Gadkar had played the heroine in a few Hindi films during the early part of her career!

Photo Courtesy
The Hindu

According to Wikipedia, Nirupa Roy (birth name: Kokila Kishorchandra Balsara) acted in about 70 films in Hindi and Gujarati. In most of these, she played roles such as sister, sister-in-law, elder daughter-in-law, or mother—generally characters who were sorrowful, oppressed, or humiliated. However, after her debut in the film industry in 1946, she played leading roles in historical, mythological, and some social films during the early years of her career.

The song I am presenting today, “Preet Kiye Dukh Hoye,” is picturised on Nirupa Roy. It appears in the 1955 film Garam Coat (also known as The Clerk and The Coat). Girdhari (Balraj Sahni) works as a clerk in the post office. At home he has a wife, Geeta (Nirupa Roy), two daughters and a son. Their financial condition is extremely strained, and although he wishes to, Girdhari cannot afford to buy a new coat for himself. One evening, while returning from work, he loses a 100-rupee note from his pocket—and thereafter begins a series of hardships for him and his entire family.

This song is originally based on a famous bhajan by Meerabai. For the film, lyricist Majrooh Sultanpuri adapted only a few lines from the original and created a beautiful song suited to the situation.

The music for this song was composed by Pandit Amarnath, who himself was an excellent classical vocalist. Garam Coat was both his first and last Hindi film as a composer. More information about him can be found on the website named after him. According to the information there, Lata Mangeshkar loved this song so much that she included it among her ten personal favourites.

The original lines from Meerabai’s bhajan are:

जो मैं ऐसा जानती रे, प्रीत कियाँ दुख होय।

नगर ढुंढेरौ पीटती रे, प्रीत न करियो कोय।

पन्थ निहारूँ डगर भुवारूँ, ऊभी मारग जोय।

मीरा के प्रभु कब रे मिलोगे, तुम मिलयां सुख होय।

And the lines written by Majrooh for the film are:

प्रीत किए दुख होए

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

प्रीत किए सुख ना मोरी सजनी, जोगिया मीत ना कोई

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

रैन दिवस कल नाहीं परत है, तुम मिलिया बिन मोहे

ऐसी सूरत या जगमाही, फेर ना देखी कोई

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

मीरा के प्रभु कब रे मिलोगे, मिलिया आनंद होय

जोगिया से प्रीत किए दुख होय ||

The song appears in two parts in the film—first when Geeta lovingly sends Girdhari off to work, and the second when she anxiously waits for him late into the night after he gets delayed returning home.

In the first part, Lataji sings only the opening verse, and that too without any background music, allowing her naturally sweet voice to shine. Here, the emotion is tender, as Geeta happily bids farewell to her husband. Girdhari, pleased, steps out of the house humming the same lines—likely sung by Balraj Sahni himself.

The second part contains the full song. Since Girdhari is late, Geeta’s worry, sorrow, and longing are vividly brought out through Lataji’s voice. The rendering of the opening lines differs in both parts, perfectly aligned with the changing emotions.

As the second part begins, the clock strikes eight, and the anxious Geeta sings, “Preet kiye dukh hoye.” Lataji’s soft, heart-piercing voice captures us instantly. The delicate pauses on the words “kiye” and “hoye” are exquisite. The way she sings “jogiya” in “jogiya meet na koi” is simply unmatched—something only Lata could deliver. She sings the line “rain divas kal nahin parat hai” three times, each with a subtle variation that enriches the expression. And the yearning in “kab re miloge” touches the heart deeply.

The sarangi, played throughout the song, beautifully enhances its pathos. The composer has built this exceptional piece using only sarangi and tabla—a feat that deserves immense appreciation.

I hope you will enjoy this song just as much. Thank you.

आरंभ-स्वर ९ : आओ हुज़ूर तुमको सितारों में ले चलूँ (Unparalleled Asha Bhosale)

 

Namaskar. Thanks for being here. English version follows Marathi version below.

Photo Courtesy
Wikipedia

मी मागे म्हटलं होतं तसं काही चित्रपट हे त्यातील गाण्यांमुळेच अधिक लक्षात राहतात. १९६८ साली आलेला "किस्मत" हा चित्रपटही त्याला अपवाद नाही. दिग्दर्शक मनमोहन देसाई यांचा दिग्दर्शक म्हणून हा पाचवा चित्रपट तर नायिका बबिता हिचा हा केवळ चौथा चित्रपट! त्यातल्या त्यात अनुभवी होता तो चित्रपटाचा नायक विश्वजित. चित्रपटाची कथा सुमार आणि अभिनय टुकार; असे असताना या चित्रपटाचं बलस्थान ठरलं ते ओ. पी. नय्यर यांनी दिलेले संगीत! चित्रपटात एकूण ५ गाणी; त्यातील "कजरा मोहब्बतवाला" हे गाणं तुफान गाजलं आणि आजही गाजतंय. याबरोबरच महेंद्र कपूर यांनी गायलेली "लाखों है यहाँ दिलवाले" आणि "आँखों में क़यामत के काजल" ही दोनही गाणी लोकप्रिय झाली. पण आशा भोसले यांनी गायलेले "आओ हुज़ूर तुमको सितारों में ले चलूँ" हे गाणे आजही त्यांच्या सर्वोत्तम १० गाण्यांमध्ये गणले जाते.

ओ. पी. नय्यर १९५०-६० च्या दशकातले महत्वाचे आणि गाजलेले संगीतकार. १९५७ सालच्या "नया दौर" मुळे त्यांची आणि आशाजींची जोडी खऱ्या अर्थाने नावारूपाला आली. या जोडीने अनेक भन्नाट गाणी दिली आहेत उदा. "माँगके साथ तुम्हारा" (नया दौर - १९५७), "आइयें मेहरबाँ" (हावड़ा ब्रिज १९५८), "यह रेशमी ज़ुल्फ़ों का अँधेरा" आणि "जाईयें आप कहाँ जाएँगे" (मेरे सनम १९६५). १९६८ सालातील "किस्मत" हा ओ. पी. नय्यर आणि आशाजी यांच्या शेवटच्या काही चित्रपटांपैकी एक.

नायक विकी (विश्वजित) हा एक क्लबमध्ये गाणारा कलाकार असतो. योगायोगाने त्याची गाठ रोमाशी (बबिता) पडते. दोघेही एकमेकांच्या प्रेमात पडतात. एक दिवस रोमा विकीला नॅन्सी (हेलन) बरोबर बघते आणि तिचा गैरसमज होतो त्यामुळे ती दुःखी होऊन, दारू पिऊन पार्टीत गाणे म्हणते ते आज सादर करत असलेले गाणे "आओ हुज़ूर तुमको सितारों में ले चलूँ". कवी नूर देवासी यांचे शब्द आहेत.

प्रेमभंग झाल्यावर "आपण इतके वेडे कसे झालो होतो?" असा प्रश्न पडून नायिका स्वतःवरच चिडून उपरोधिक हसते आहे हे लक्षात घेऊन गाण्याची दमदार सुरुवात आशाजी करतात. हिंदीमध्ये फार थोडी गाणी ही हसण्याने सुरु झाली आहेत त्यातील हे एक. आणि मग सुरु होते १२ ओळींची छोटीशी बंदिश. "आरंभ-स्वर" च्या संकल्पनेत इतका मोठ्ठा आरंभ असलेले आजपर्यंतचे हे एकमेव गाणे आहे.

हम से रौशन हैं चाँद और तारे, हम को दामन समझिये ग़ैरत का

उठ गये हम गर ज़माने से, नाम मिट जायेगा मुहब्बत का

दिल है नाज़ुक कली से फूलों से, यह न टूटे ख़याल रखियेगा

और अगर आप से यह टूट गया, जान-ए-जां इतना ही समझियेगा ।।

क्या?

फिर कोई बाँवरी मुहब्बत की, अपनी ज़ुल्फ़ें नहीं सँवारेगी

आरती फिर किसी कन्हैया की, कोई राधा नहीं उतारेगी ।। 

यात अनेक ठिकाणी आशाजींनी अतिशय सुंदर अशा हरकती / मुरक्या घेतल्या आहेत त्या लक्ष देऊन ऐका उदा. "दामन ", "ग़ैरत", "नाजूक", "फुलों से" . पहिल्या ८ ओळींमध्ये नायिकेचा स्वाभिमान दिसतो तर "क्या?" या प्रश्नानंतर येणाऱ्या ४ ओळींमधून हळवेपणा. "फिर कोई बाँवरी मुहब्बत की" पासून गाण्याचा रंग आणि राग दोन्ही बदलतात. शब्दांच्या पाठीमागून गिटार/मेंडोलिन यांचे सतत वाजणारे स्वर नायिकेच्या मनातील आंदोलने व्यतीत करतात. तसेच "आरती फिर किसी कन्हैया की" या ओळीच्या पाठीमागे बासरीचे स्वर ऐकू येतात, हे विचार संगीतकार ओ. पी. नय्यर यांचे. अशा संगीत, शब्द आणि गायन यांच्या मिलाफातून एक सुंदर मैफल सुरु होते. यानंतर कानावर पडते ती गिटार आणि तालवाद्यांची जादू, आणि खरंच आपण कधी डोलायला लागतो ते आपले आपल्यालाच समजत नाही.

आओ हुज़ूर तुमको, सितारों में ले चलूँ 

दिल झूम जाए ऐसी, बहारों में ले चलूँ

आओ हुज़ूर आओ ...।।

दोन्ही कडव्यांतील संगीत रचनाही अफलातून आहे. सॅक्सोफोन जबरदस्त वाजलाय. दोन ओळींनंतर आशाबाईंनी आ हा हा ओ हो हो गाताना केवळ कमाल केली आहे! आणि काय ती हुकमी उचकी!! लाजवाब. 

हमराज़ हमख़याल तो हो, हमनज़र बनो
तय होगा ज़िंदगी का सफ़र, हमसफ़र बनो
चाहत के उजले-उजले नज़ारों में ले चलूँ 
दिल झूम जाए ऐसी, बहारों में ले चलूँ
आओ हुज़ूर तुमको ...।।

लिख दो किताब-ए-दिल पे कोई, ऐसी दास्तां
जिसकी मिसाल दे न सके, सातों आसमां
बाहों में बाहें डाले, हज़ारों में ले चलूँ
दिल झूम जाये ऐसी, बहारों में ले चलूँ
आओ हुज़ूर तुमको ...।।

दारू न पिता केवळ शब्दोच्चार आणि गायनातून दारू प्यायल्याचे भासवणे फक्त महान गायक/गायिकाच करू जाणे. बाई ग्रेट का आहेत हे समजते. दुर्दैवाने बबिताचा अभिनय इतका सुमार आहे की तो आशाबाईंच्या जबरदस्त गाण्याला न्याय देत नाही.

सोशल मीडियावर हे गाणे अनेक गायिकांनी गायचा प्रयत्न केला आहे. त्यातील सर्वोत्कृष्ट सादरीकरण आजची एक आघाडीची गायिका मधुरा दातार हिने एका कार्यक्रमात केले आहे. तेही सोबत audio स्वरूपात देत आहे म्हणजे दोन्हीतील साम्य आणि फरक लक्षात येईल. मूळ गाण्यातील अनेक जागा मधुराने हुबेहूब घेतल्या आहेत. अप्रतिम ठेहराव आणि समरसून गायल्याबद्दल तिचे खूप कौतुक. फक्त लता-आशा यांची शारीरिक ताकद आणि ती गाण्यात Throw च्या रूपात परावर्तित करण्याचे त्यांचे सामर्थ्य हे दुसरे कोणी करू शकत नाही याची पुन्हा एकदा जाणीव होते. असो. तर ऐका ओ.पी.-आशा जोडीचे हे अफलातून, लाजवाब गाणे.  

तुमच्या प्रतिक्रिया कळवा, आवडले तर तुमच्या संपर्कात शेअर करा. धन्यवाद.

मूळ आशा भोसले यांचे गाणे:

मधुरा दातार यांचे गाणे:

Namaskaar. As I had mentioned in one of my earlier blogs, some films are remembered more for their songs than for the films themselves. The 1968 movie Kismat is no exception. Directed by Manmohan Desai — his fifth film as a director — and starring Babita in only her fourth film role, its lead actor Biswajeet was the only experienced one among them. The story was mediocre, and the acting weak, but what made the film stand out was its music by O. P. Nayyar!

There were five songs in total, and among them, “Kajra Mohabbatwala” became a massive hit — and remains popular even today. Along with that, Mahendra Kapoor’s “Lakhon Hain Yahaan Dilwale” and “Aankhon Mein Qayamat Ke Kajal” were also quite popular. But Asha Bhosle’s “Aao Huzoor Tumko Sitaaron Mein Le Chalu” is still considered one of her ten best songs ever.

O. P. Nayyar was one of the most prominent and celebrated music composers of the 1950s and 1960s. His partnership with Asha Bhosle truly gained fame after Naya Daur (1957). Together, they gave several iconic songs — for example, “Maang Ke Saath Tumhara” (Naya Daur, 1957), “Aaiye Meherbaan” (Howrah Bridge, 1958), and “Yeh Reshmi Zulfon Ka Andhera” and “Jaiye Aap Kahan Jayenge” (Mere Sanam, 1965). Kismat (1968) was among the last few films that featured the O. P. Nayyar–Asha Bhosle duo.

The story follows Vicky (Biswajeet), a singer who performs in a club. By coincidence, he meets Roma (Babita), and they fall in love. One day, Roma sees Vicky with Nancy (Helen), misunderstands the situation, and, heartbroken, drinks at a party and sings — that song being “Aao Huzoor Tumko Sitaaron Mein Le Chalu”. The lyrics were written by poet Noor Devasi.

After heartbreak, the heroine laughs sarcastically at herself, as if asking, “How could I have been so foolish?” — and Asha Bhosle captures that emotion perfectly with a strong, expressive start. Very few Hindi songs begin with a laughter; this is one of them. Then comes a brief yet powerful 12-line verse — one of the longest and grandest “opening sections” (“आरंभ-स्वर”) in any Hindi song.

हम से रौशन हैं चाँद और तारे, हम को दामन समझिये ग़ैरत का

उठ गये हम गर ज़माने से, नाम मिट जायेगा मुहब्बत का

दिल है नाज़ुक कली से फूलों से, यह न टूटे ख़याल रखियेगा

और अगर आप से यह टूट गया, जान-ए-जां इतना ही समझियेगा ।।

क्या?

फिर कोई बाँवरी मुहब्बत की, अपनी ज़ुल्फ़ें नहीं सँवारेगी

आरती फिर किसी कन्हैया की, कोई राधा नहीं उतारेगी ।। 

Throughout the song, Asha Bhosle takes exquisite murkis (ornamental vocal turns) — listen closely to how she sings words like “Daman,” “Ghairat,” “Naajuk,” “Phoolon se.” The first eight lines reveal the heroine’s pride and defiance, while the lines following “Kya?” bring in tenderness and heartbreak. From “Phir koi banwari mohabbat ki”, the song’s tone and rhythm both changes. Behind the lyrics, the continuous strumming of guitar and mandolin expresses the emotional turbulence in the heroine’s heart. The flute that accompanies the line “Aarti phir kisi Kanhaiya ki” was a masterstroke by composer O. P. Nayyar. Together — music, lyrics, and vocals — create a truly magical composition. The guitar and percussion add rhythmic charm, making the listener sway without even realizing it.

आओ हुज़ूर तुमको, सितारों में ले चलूँ 

दिल झूम जाए ऐसी, बहारों में ले चलूँ

आओ हुज़ूर आओ ...।। 

The orchestration in both stanzas is brilliant. The saxophone is spectacular. After two lines, when Asha Bhosle sings “Aa ha ha, o ho ho,” her control and flair are simply stunning — pure perfection!

हमराज़ हमख़याल तो हो, हमनज़र बनो
तय होगा ज़िंदगी का सफ़र, हमसफ़र बनो
चाहत के उजले-उजले नज़ारों में ले चलूँ 
दिल झूम जाए ऐसी, बहारों में ले चलूँ
आओ हुज़ूर तुमको ...।।

लिख दो किताब-ए-दिल पे कोई, ऐसी दास्तां
जिसकी मिसाल दे न सके, सातों आसमां
बाहों में बाहें डाले, हज़ारों में ले चलूँ
दिल झूम जाये ऐसी, बहारों में ले चलूँ
आओ हुज़ूर तुमको ...।।

To portray intoxication purely through voice and pronunciation — without being drunk — is something only truly great singers can do. That is what makes Asha Bhosle extraordinary. Unfortunately, Babita’s mediocre acting fails to do justice to Asha’s powerhouse singing.

Many singers have attempted this song on social media, but one of the finest renditions comes from contemporary singer Madhura Datar, who performed it live in a concert. Her version, also shared here in audio form, lets us compare the two. Madhura replicates several of Asha’s nuances beautifully, singing with great poise and depth. Yet it reminds us once again that the vocal strength and throw that legends like Lata Mangeshkar and Asha Bhosle possessed remain unmatched.

So, listen — and immerse yourself in this marvellous, timeless song by the O. P. Nayyar–Asha Bhosle duo:  “Aao Huzoor Tumko Sitaaron Mein Le Chalu.”

Please leave your comment on the blog and forward in your circles. Thank you.