हिंदी चित्रपटांत मराठी संगीतकारांची परंपरा सुरुवातीपासून आहे. म्हणजे प्रभात काळातील गोविंदराव टेंबे यांच्यापासून सुरू झालेली परंपरा मास्तर कृष्णराव, दत्ता कोरगावकर (K. दत्ता), स्नेहल भाटकर, वसंत देसाई, सुधीर फडके, लक्ष्मीकांत (लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल जोडीतील), अजय-अतुल इ. संगीतकारांनी पुढे नेली. या सर्व संगीतकारांनी उत्तमोत्तम गाणी हिंदीमध्ये केली. पण या सर्व संगीतकारांमध्ये सर्वार्थाने (संख्या, दर्जा, इ.) बिनीचे म्हणता येतील असे एकच नाव, ते म्हणजे सी. रामचंद्र.
सी. रामचंद्र यांचे पूर्ण नाव रामचंद्र नरहर चितळकर असे होते. त्यांना लोकं प्रेमाने "अण्णा" असे संबोधायचे. शोधायला गेले तर सी. रामचंद्र यांच्याबद्दल पुष्कळ माहिती इंटरनेट वर उपलब्ध आहे त्यामुळे ती इथे देत नाही.
.jpg)
चित्रपटात एकूण १० गाणी - त्यातील ९ गाण्यांना लताचा आवाज! "मुझपे इल्ज़ाम बेवफाई है" (लता), "तुम अपनी याद भी दिल से" (लता-तलत) आणि "बेचैन नज़र बेताब जिग़र" (तलत) ही यातील अतिशय गाजलेली, लोकप्रिय गाणी. आजचे गाणे त्यामानाने कमी ऐकलेले. सी. रामचंद्र यांची अतिशय मधुर अशी चाल, गीतकार जाँ निसार अख्तर यांचे नायिकेच्या मनातील भावना अचूक टिपणारे शब्द, आणि लताचा अजोड आवाज.
याबरोबरच वैजयंतीमाला आणि अभिनेता सुरेश यांचे सुरेख close-ups व वैजयंतीमालाची निरागसता, पहिल्यांदाच प्रेमात पडलेल्या प्रेमिकेचे हावभाव दाखवणारा अभिनय आणि तिचे बोलके डोळे हे या गाण्याचे वैशिष्ट्य.
गाणे सुरु होते लताच्या गुणगुणण्याने - ते गुणगुणणेही किती गोड! "अं अं अं" वरून "आ आ आ आ" येताना पार्श्वभूमीवर आधी हलकासा पियानो वाजतो, जणू काही एखादं फुलपाखरूच उडतंय! "आ आ आ" नंतर एक छोटासा संगीत तुकडा (बहुदा व्हायोलिन) वाजतो तो इतका छान पेरलाय की पुढील शब्दांना जणू काही वाट करून देतो.
संपूर्ण गाणे हे प्रेमिकेच्या आशा-आकांक्षांचे प्रतिबिंब आहे असे वाटते.
सुरेश आणि वैजयंतीमाला यांचा अतिशय संयत असा अभिनय, त्याला साजेसं, आवाजावर जराही मात न करणारं सौम्यसं पार्श्वसंगीत आणि ठळकपणे ऐकू येणारा लताचा सुंदर आवाज हे अद्भुत असं मिश्रण आहे. लता गात असताना पार्श्वसंगीत जवळपास ऐकूच येत नाही; ते ऐकू येते दोन कडव्यांच्या मध्ये. बासरी, गिटार, पियानो आणि तालवाद्य यांनी कडव्यांमधली जागा (interlude) अप्रतिमरीत्या भरून काढली आहे.
दुसऱ्या आणि तिसऱ्या कडव्यांच्या दुसऱ्या ओळींनंतर पहिली ओळ परत म्हणताना दुसऱ्या ओळीच्या शेवटच्या शब्दाने पहिली ओळ ज्या खुबीने संगीतकार-गायिका यांनी जोडून घेतली आहे ती केवळ लाजवाब! उदा. "यूं ही न गुज़र जाएँ.....ऐ काश धड़कता दिल....".
एकूणच कुठलेही गाणे तारस्वरात (कंठरवाने) गाण्याच्या आजच्या काळात हे शांत, सौम्य गाणे ऐकण्यासाठी आपणही थोडा संयम दाखवायला हवा. वैजयंतीमालाचे निरागस सौन्दर्य व लताची भावपूर्ण गायकी अनुभवण्यासाठी हे गाणे नक्की बघा/ऐका. नक्की आवडेल.
आपली प्रतिक्रिया वाचायला आवडेल. ब्लॉग आवडला तर पुढे पाठवायला हरकत नाही. धन्यवाद.
After a gap of 2 months, I am very happy to present the next edition of my musical series "आरंभ-स्वर".
C. Ramchandra’s full name was
Ramchandra Narhar Chitalkar. People fondly addressed him as “Anna.” If one
searches, a lot of information about him is available on the internet, so I
won’t repeat it here.
The song I am presenting today is
from the 1955 film Yasmin. The lyricist is Jan Nisar Akhtar (father of
Javed Akhtar), the music composer is C. Ramchandra, and the song is sung by
Lata Mangeshkar. The duo of C. Ramchandra and Lata has given us countless
timeless melodies, and this is one of them. Lata has sung beautifully for all
composers, but her voice feels especially unique under C. Ramchandra’s musical
direction.
The film has a total of 10 songs—9 of them sung by Lata! “Mujhpe Ilzaam Bewafai Hai” (Lata), “Tum Apni Yaad Bhi Dil Se” (Lata–Talat), and “Bechain Nazar Betab Jigar” (Talat) are among the most famous and popular songs.
Today’s song is relatively lesser known. It features a very melodious composition by C. Ramchandra, lyrics by Jan Nisar Akhtar that beautifully capture the heroine’s emotions, and Lata’s incomparable voice.
Additionally, the song stands out
for its beautiful close-ups of Vyjayantimala and actor Suresh, Vyjayantimala’s
innocence, her expressive portrayal of a young woman falling in love for the
first time, and her eloquent eyes.
The song begins with Lata’s humming—so sweet in itself! As it moves from “an an an” to “aa aa aa aa”, as if a butterfly is dancing on the flowers, a soft piano play in the background, followed by a brief musical phrase (probably a violin), which is so delicately placed that it seems to pave the way for the lyrics that follow.
Aankhon mein sama
jao, is dil mein raha karna
Taarein mein hansa karna, phoolon mein khila karna
Aankhon mein sama jao, is dil mein raha karna
The entire song feels like a
reflection of a lover’s hopes and dreams.
Jab se tumhein
dekha hai, jab se tumhein paaya hai
Kuch hosh nahin mujhko, ik nasha sa chhaya hai
Ab baat jo kehni ho, nazron se ada karna
Aankhon mein sama jao, is dil mein raha karna
Ae kaash dhadakta
dil kuch der thahar jaaye
Yeh raat mohabbat ki yun hi na guzar jaaye
Baaki hai abhi tum par yeh jaan fida karna
Aankhon mein sama jao, is dil mein raha karna
Qismat na dikhaaye
ab ghadiyaan humein fursat ki
Har raat yun hi chamke taqdeer mohabbat ki
Ae chaand sitaaron tum mil jul ke dua karna
Aankhon mein sama jao, is dil mein raha karna
The restrained acting of Suresh
and Vyjayantimala, the gentle background score that never overpowers the voice,
and Lata’s clear, melodious singing together create a magical blend. While Lata
is singing, the background music is barely noticeable; it is mainly heard in
the interludes between verses. Instruments like the flute, guitar, piano, and
percussion fill these interludes beautifully.
A particularly striking feature
is how, in the second and third verses, the first line is repeated after the
second line in such a seamless way that the last word of the second line
connects perfectly to the first—an exquisite touch by both composer and singer. E.g. "
In today’s era, where songs are
often sung in high pitch and loud tones, we should take a moment to appreciate
this calm, gentle composition with patience. To experience Vyjayantimala’s
innocent beauty and Lata’s emotive singing, do watch/listen to this song—it
will surely appeal to you.
I would love to read your feedback. If you liked the blog, feel free to share it further. Thank you.